असोज २०८३ काठमाडौं — नेपालमा आउने पर्यटकको बसाइ अवधि लम्ब्याउने र उनीहरूलाई थप खर्च गर्न आकर्षित गर्ने वातावरण निर्माण गर्न सके पर्यटन क्षेत्रबाट मुलुकले अझ ठूलो आर्थिक लाभ लिन सक्ने पर्यटन व्यवसायी तथा भिलेज हाईल्याण्ड रिसोर्ट, रानीकोटका सञ्चालक रामसुन्दर बकेले बताउनुभएको छ।
विश्व पर्यटन दिवसका अवसरमा बोल्दै बकेले पर्यटकको संख्या बढाउनु मात्र पर्यटन विकासको पर्याप्त आधार नभएको उल्लेख गर्दै पर्यटकले नेपालमा बिताउने समय, गर्ने खर्च र स्थानीय अर्थतन्त्रसँग उनीहरूको प्रत्यक्ष सम्बन्ध विस्तार गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो।
“पर्यटकलाई नेपाल ल्याउनेसँगै उनीहरूको बसाइ लम्ब्याउने, नयाँ गन्तव्यमा पुर्याउने र स्थानीय उत्पादन तथा सेवामा खर्च गर्ने वातावरण निर्माण गर्न आवश्यक छ,” उहाँले भन्नुभयो, “यसबाट विदेशी मुद्रा आर्जनसँगै स्थानीय तहमा रोजगारी र आम्दानीका अवसरसमेत विस्तार हुन्छन्।”
स्थानीय गन्तव्यको पहिचान र प्रवर्द्धनमा जोड
बकेले स्थानीय तहले आफ्ना क्षेत्रमा रहेका पर्यटकीय सम्भावनाको पहिचान गरी आवश्यक पूर्वाधार निर्माण, संरक्षण तथा प्रभावकारी प्रचारप्रसारमा प्राथमिकता दिनुपर्ने बताउनुभयो।
उहाँका अनुसार नेपालका धेरै पर्यटकीय गन्तव्य प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक दृष्टिले आकर्षक भए पनि पर्याप्त प्रचारप्रसार, पहुँच र आधारभूत पूर्वाधारको अभावमा अपेक्षित रूपमा पर्यटन बजारमा स्थापित हुन सकेका छैनन्।
स्थानीय उत्पादन, कला, संस्कृति, परम्परा, मौलिक जीवनशैली तथा स्थानीय खानालाई पर्यटनसँग जोड्न सके पर्यटनको लाभ गाउँ–समुदायसम्म पुर्याउन सकिने उहाँको भनाइ छ।
“पर्यटनलाई होटल र रिसोर्टमा मात्र सीमित गर्नु हुँदैन। स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको वस्तु, स्थानीय समुदायको कला–संस्कृति, मौलिक खाना र परम्परागत जीवनशैली पनि पर्यटकीय उत्पादन बन्न सक्छ,” बकेले भन्नुभयो।
उहाँले पर्यटनको विकासबाट स्थानीय समुदायले प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ प्राप्त गर्ने वातावरण निर्माण गर्न सके मात्र पर्यटन दीगो र समुदायमैत्री बन्ने बताउनुभयो।
सरकार र निजी क्षेत्रबीच स्थायी संवाद आवश्यक
नेपालको पर्यटन विकासमा निजी क्षेत्रको भूमिका महत्वपूर्ण रहेको उल्लेख गर्दै बकेले सरकार र पर्यटन व्यवसायीबीच नियमित संवाद तथा समन्वयको आवश्यकता औँल्याउनुभयो।
पर्यटन क्षेत्रका समस्या पहिचान गरी समयमै समाधान गर्न सरकारी निकाय र निजी क्षेत्रबीच स्थायी संवादको संयन्त्र निर्माण गर्नुपर्ने उहाँको धारणा छ।
पर्यटन व्यवसायीले भोगिरहेका पूर्वाधार, यातायात, सेवा, सुरक्षा, प्रचारप्रसार, नीतिगत तथा विपद् व्यवस्थापनसम्बन्धी समस्यालाई सम्बन्धित निकायले व्यवसायीको प्रत्यक्ष सहभागितामा सम्बोधन गर्नुपर्ने उहाँले बताउनुभयो।
“पर्यटन क्षेत्रको समस्या समाधान गर्न सरकार र निजी क्षेत्रबीच नियमित छलफल आवश्यक छ। व्यवसायीले भोगेका वास्तविक समस्या सम्बन्धित निकायसम्म पुग्ने र समाधानको प्रक्रिया अगाडि बढ्ने स्थायी संयन्त्र निर्माण गर्नुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो।
भोटेकोशी बाढीपछि पर्यटन सुरक्षामा थप ध्यान आवश्यक
हालैका प्राकृतिक विपद्का घटनाले पर्यटन क्षेत्रको सुरक्षा, पूर्वाधार र विपद् व्यवस्थापनलाई थप प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने आवश्यकता देखाएको बकेले बताउनुभयो।
विशेषगरी भोटेकोशी बाढीपछि प्रभावित क्षेत्रको पुनर्स्थापना, पर्यटकीय पूर्वाधारको सुरक्षा तथा पर्यटकमा विश्वसनीयता कायम गर्न सरकार, स्थानीय तह, निजी क्षेत्र र स्थानीय समुदायबीच सहकार्य आवश्यक रहेको उहाँको भनाइ छ।
प्राकृतिक विपद्का कारण उत्पन्न चुनौतीलाई दीर्घकालीन पर्यटन पूर्वाधार निर्माण र जोखिम न्यूनीकरणको अवसरका रूपमा लिनुपर्ने उहाँले बताउनुभयो।
“विपद् आएपछि मात्र प्रतिक्रिया दिने होइन, सम्भावित जोखिमको पूर्वपहिचान गरी पर्यटन क्षेत्रलाई सुरक्षित र विपद् प्रतिरोधी बनाउन आवश्यक छ,” बकेले भन्नुभयो।
४७औँ विश्व पर्यटन दिवस
यसैबीच, ४७औँ विश्व पर्यटन दिवस नेपालमा पनि विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइएको छ। हरेक वर्ष सेप्टेम्बर २७ का दिन विश्व पर्यटन दिवस मनाउने गरिन्छ।
पर्यटनको महत्व, रोजगारी सिर्जना, आर्थिक विकास, सांस्कृतिक आदानप्रदान तथा दिगो पर्यटन प्रवर्द्धनबारे जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले विश्वभर विभिन्न कार्यक्रम आयोजना हुँदै आएका छन्।
नेपालका लागि पर्यटन विदेशी मुद्रा आर्जन, रोजगारी सिर्जना तथा स्थानीय अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने महत्वपूर्ण क्षेत्रका रूपमा रहँदै आएको छ। हिमाल, पहाड र तराईको भौगोलिक विविधता, प्राकृतिक सम्पदा, जैविक विविधता, ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सम्पदा र मौलिक जीवनशैली नेपालको पर्यटनका प्रमुख आधार हुन्।
तर सम्भावनाको तुलनामा पर्यटन क्षेत्रले अपेक्षित लाभ लिन नसकिरहेको भन्दै व्यवसायीहरूले पूर्वाधार, यातायात, सेवा गुणस्तर, प्रचारप्रसार, नीतिगत स्थिरता, पर्यटन सुरक्षा तथा विपद् व्यवस्थापनमा सुधार आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन्।
स्थानीय अर्थतन्त्रसँग पर्यटनको सम्बन्ध बलियो बनाउनुपर्ने
बकेले पर्यटनलाई केवल पर्यटक भित्र्याउने क्षेत्रका रूपमा नभई स्थानीय उत्पादन र अर्थतन्त्रलाई जोड्ने माध्यमका रूपमा विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिनुभयो।
उहाँका अनुसार पर्यटकको बसाइ अवधि बढ्दा होटल तथा रिसोर्ट मात्र नभई यातायात, कृषि, हस्तकला, स्थानीय खाद्य उत्पादन, मनोरञ्जन, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा अन्य सेवामा समेत आर्थिक गतिविधि बढ्न सक्छ।
यसका लागि पर्यटकीय गन्तव्यबीच जोडिने मार्ग, पदमार्ग, साइकल रुट, सांस्कृतिक कार्यक्रम, स्थानीय खानाका परिकार, होमस्टे तथा साहसिक पर्यटनका गतिविधिलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्नुपर्ने उहाँले बताउनुभयो।
“नेपालमा पर्यटकलाई आकर्षित गर्ने सम्पदा र सम्भावना प्रशस्त छन्। अब ती सम्भावनालाई व्यवस्थित पर्यटकीय उत्पादनमा रूपान्तरण गर्न आवश्यक छ,” उहाँले भन्नुभयो।
रानीकोटबाट पर्यटनको सम्भावना देखाउँदै बके
रामसुन्दर बके पर्यटन व्यवसायीका साथै लामो समयदेखि पर्यटन तथा होटल व्यवसायमा सक्रिय व्यवसायी हुनुहुन्छ। उहाँ काठमाडौं उपत्यकानजिकै रहेको रानीकोटमा सञ्चालित भिलेज हाईल्याण्ड रिसोर्टका सञ्चालकसमेत हुनुहुन्छ।
रानीकोटलगायत काठमाडौं उपत्यकाको आसपासका पर्यटकीय क्षेत्रलाई प्रकृति, संस्कृति, ग्रामीण जीवनशैली र स्थानीय उत्पादनसँग जोडेर विकास गर्न सके आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकको बसाइ लम्ब्याउन सकिने उहाँको धारणा छ।
निजी क्षेत्रको लामो व्यावसायिक अनुभवका आधारमा बकेले पर्यटन प्रवर्द्धन, पूर्वाधार विकास, पर्यटकको बसाइ अवधि विस्तार तथा पर्यटन व्यवसायीले भोग्दै आएका समस्याका विषयमा निरन्तर आवाज उठाउँदै आउनुभएको छ।
नेपालको पर्यटनलाई सुरक्षित, व्यवस्थित, दिगो र अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रतिस्पर्धी बनाउन सरकार, निजी क्षेत्र, स्थानीय समुदाय तथा पर्यटनसँग सम्बन्धित सबै पक्षबीच सहकार्य आवश्यक रहेको बकेले दोहोर्याउनुभयो।
उहाँका अनुसार नेपालको पर्यटन विकासको आगामी चरण पर्यटकको संख्या बढाउने मात्र नभई पर्यटकको बसाइ अवधि बढाउने, प्रतिपर्यटक खर्च वृद्धि गर्ने, स्थानीय समुदायको आम्दानी बढाउने र पर्यटनबाट प्राप्त लाभलाई देशका विभिन्न भूगोलसम्म पुर्याउने दिशामा केन्द्रित हुनुपर्छ।
